Nofence: Virtuelle gjerde som endrar landbruket

Då geitebonde Oscar Hovde på Batnfjordsøra byrja å utforske ideen om eit “usynleg gjerde”, var det få som trudde det var mogleg. I dag blir teknologien brukt i fem land i Europa og i alle amerikanske delstatar.

Selskapet frå Nordmøre har utvikla eit GPS-basert system som erstattar fysiske gjerde med ei digital løysing: Dyra har ein klave halsen som gir eit lydsignal når dei nærmar seg ei grense og unntaksvis eit mildt elektrisk signal.

Forsking og data viser at 96,4 prosent av alle dyr snur ved lydsignal åleine. Klavane blir drivne av eit oppladbart batteri. Dei blir halde ved like av eit solcellepanel på klavane og som er kopla til ein app på mobil eller eit nettbrett som gir bonden full oversikt over rørsla, lokasjonen og helsa til dyra i sanntid.

– Vi ønskte å gjere beitedrift enklare, meir fleksibelt og meir berekraftig. I dag kan bonden flytte eit gjerde med nokre få tastetrykk i staden for mange timar med fysisk arbeid, seier CFO Lars Kvaalen i Nofence.

Frå forsking til løysing

Utviklinga av Nofence er tett knytt til forskingsmiljø, særleg ved Noregs miljø- og biovitskaplege universitet (NMBU). Her har forskarar studert dyrevelferd, læring og åtferd for å sikre at teknologien fungerer på dyra sine premissar.

Verkemidla Forskingsrådet administrerer, mellom anna Forskingsmidla for jordbruk og matindustri (FFL/JA), SkatteFUNN, Regionale forskingsfond og Nærings-ph.d., har gjort det mogleg å kombinere forsking, testing og produktutvikling over tid.

– Forskingsstøtta har spelt ei viktig rolle i den teknologiske utviklingsfasen. Det er krevjande å lage noko som fungerer like godt på norsk fjellbeite som på ein ranch i Texas, men det er også det som gjer løysinga verdifull, for bonden, for dyra og for samfunnet rundt dei, seier Kvaalen.

Gjennom forskinga har Nofence bygd ein solid kunnskapsbase som no ligg til grunn for ei løysing som set ein ny standard innanfor presisjonslandbruk.

Sjå videointervju med Lars Kvaalen

Betre dyrevelferd og meir presis drift

Virtuelle gjerde gir dyra større rørslefridom og tilgang til meir variert beite, samtidig som bonden får betre kontroll.

Dyra lærer innan ei veke å ta omsyn til dei virtuelle gjerdegrensene. Klaven kartlegg det normale rørslemønsteret til dyret over tid. Ved avvik frå normalen, som brå reduksjon i aktivitet eller fullstendig stopp, sender appen med ein gong varsel til bonden. Dette gjer det mogleg å fange opp sjukdommar, skadar eller dyr som har sett seg fast, på eit tidleg stadium. Med presis GPS-posisjon kan bonden rykkje direkte ut for å sjekke. Dette styrkjer dyrevelferda og førebyggjer alvorlege hendingar.

For bonden betyr det

• betre oversikt over rørslemønstera til dyra
• raskare tilsyn og oppfølging
• meir fleksibel bruk av beiteområde

Natur, klima og biologisk mangfald

Teknologien gir nye moglegheiter for å forvalte naturressursar meir berekraftig. Ved å styre kvar og når dyra beitar, kan bønder

• redusere overbeiting
• auke karbonbinding i jord og vegetasjon
• erstatte energikrevjande maskinell rydding

Samtidig kan beitedyr brukast aktivt i naturforvaltninga.

I England bruker naturforvaltarar storfe til målretta beiting i verneområde for å bevare biologisk mangfald. I Larvik blir kystgeiter brukte til å opne opp gjengrodde kystområde til nytte for både natur og friluftsliv.

– Virtuell inngjerding gjer det mogleg å bruke beitedyr som eit presisjonsverktøy i naturforvaltning. Det gir heilt nye moglegheiter for å kombinere landbruk og miljøomsyn, seier Kvaalen.

Klimatilpassing og beredskap

Nofence er ein del av ei ny bølgje innanfor presisjonslandbruk, der sensorar, data og digitale verktøy blir brukte til å forvalte naturressursar meir effektivt. Men teknologien løyser også utfordringar som går langt utover tradisjonelt landbruk.

I Spania samarbeider bønder og brannvesen om å bruke beitedyr til å redusere vegetasjon i brannutsette område. Dette bidreg til å førebyggje skog- og krattbrannar i eit klima i endring.

I USA blir sauer brukte til å beite under solcellepanel. Det er ei løysing som både effektiviserer energiproduksjon og som samtidig gir dyra skugge.

Slike løysingar viser korleis landbruksteknologi kan spele ei viktig rolle i klimatilpassing og samfunnsberedskap.

– Bønder har alltid visst at dyr er eit effektivt verktøy for å forvalte landskap. Det nye er at vi no kan styre det presist, også i område og samanhengar der det ikkje var mogleg før, seier Kvaalen.

Sjå videointervju med Oda Westby

Ei norsk eksporthistorie i vekst

Sidan etableringa i 2011, har Nofence vakse frå ei lita oppstartsbedrift til eit internasjonalt teknologiselskap med rundt 110 tilsette fordelte på 24 ulike nasjonalitetar.

Omsetninga har auka frå 26 millionar kroner i 2020 til over 200 millionar i 2024. I 2025 henta selskapet 350 millionar kroner i ny kapital, noko som var den nest største agritech-investeringa i Europa det året.

Nofence har i dag verksemder mellom anna i USA, Storbritannia, Irland, Sverige og Spania og dei arbeider for å gjere virtuelle gjerde til ein global standard.

– Vi ser eit stort internasjonalt behov for løysingar som kan kombinere matproduksjon, naturomsyn og effektiv drift. Her har norsk teknologi og forsking eit tydeleg konkurransefortrinn, seier Kvaalen.

Forsking som skaper verdiar

Forskingsrådet har følgt Nofence gjennom fleire utviklingsløp og trekkjer fram selskapet som eit døme på korleis forskingsbasert innovasjon kan gi store ringverknader.

– Nofence viser korleis forsking og teknologi kan løyse konkrete utfordringar i landbruket. Dei har utvikla ei løysing som gir betre dyrevelferd, lågare miljøbelastning og auka verdiskaping, seier Vidar Skagestad, avdelingsdirektør for Mat og bioøkonomi i Forskingsrådet.

Han trekkjer også fram den strategiske betydninga dette har:

– Dette er eit godt døme på korleis norske fortrinn kan utviklast til internasjonale løysingar som bidreg til berekraftig verdiskaping.

Det er veldig interessant å observere den reisa Nofence har hatt, frå å vere ein lokal innovasjon til å bli ein global aktør innan virtuelle gjerde for husdyr. Sjølv om den norske marknaden ofte kan verke smått, så er det ofte slik at teknologiske løysingar utvikla for norske forhold også kan eksporterast i ein internasjonal marknad. Og i så måte er Nofence eit glimrande døme på akkurat det, avsluttar Skagestad.

Samfunnsnytte i praksis

Nofence er ein del av ei ny bølgje innanfor presisjonslandbruk, der sensorar, data og digitale verktøy blir brukte til å forvalte naturressursar meir effektivt.

Teknologien gir

• meir berekraftig bruk av beiteområde
• lågare klimaavtrykk
• auka mattryggleik
• betre grunnlag for drift i distrikta

Samtidig opnar han for heilt nye bruksmåtar – frå naturforvaltning til energiproduksjon og brannførebygging.

– Dette handlar ikkje berre om teknologi, men om å bruke naturressursane våre på ein smartare måte. Vi trur framtidas landbruk må vere både høgteknologisk og naturvennleg, seier Kvaalen.